
Ορισμός και συχνότητα
- Κλινικό σύνδρομο με συμπτώματα και εργαστηριακά τεκμηριωμένη έλλειψη τεστοστερόνης, με ή χωρίς διαταραχή παραγωγής σπέρματος
- Νέα περιστατικά: περίπου 12 ανά 1.000 άνδρες τον χρόνο· συμπτωματικός υπογοναδισμός σε 2,1–5,7% των ανδρών 40–79 ετών
- Κύριες αιτίες: παχυσαρκία, διαβήτης και κακή γενική υγεία — η ηλικία από μόνη της ευθύνεται λίγο
- Σύνδρομο Klinefelter (47,XXY): 1 στις 500–1.000 γεννήσεις αρρένων, κάτω από τους μισούς διαγιγνώσκονται
Ταξινόμηση: πρωτοπαθής, δευτεροπαθής και αντίσταση στα ανδρογόνα
- Πρωτοπαθής (υπεργοναδοτροπικός): βλάβη των όρχεων — π.χ. σύνδρομο Klinefelter, μη διορθωμένη κρυψορχία, ορχίτιδα (παρωτίτιδα), συστροφή ή τραύμα, χημειοθεραπεία, ακτινοβολία, αλκοόλ/κίρρωση
- Δευτεροπαθής (υπογοναδοτροπικός): ανεπαρκής διέγερση από υπόφυση/υποθάλαμο — π.χ. όγκοι υπόφυσης, υπερπρολακτιναιμία, σύνδρομο Kallmann, αιμοχρωμάτωση, οπιοειδή, αναβολικά στεροειδή, κρανιοεγκεφαλική κάκωση
- Χρόνια νοσήματα (διαβήτης τύπου 2, μεταβολικό σύνδρομο, HIV, χρόνια ανεπάρκεια οργάνων), διατροφικές διαταραχές και η εξαντλητική άσκηση επηρεάζουν επίσης τον άξονα
- Αντίσταση ή μειωμένη δράση της τεστοστερόνης: συγγενείς διαταραχές ή φάρμακα όπως αντιανδρογόνα, φιναστερίδη/δουταστερίδη και σπιρονολακτόνη
- Υπάρχει και αντιρροπούμενη (υποκλινική) μορφή με φυσιολογική τεστοστερόνη και αυξημένη LH, αβέβαιης κλινικής σημασίας
Οργανικός και λειτουργικός υπογοναδισμός
- Οργανικός (κλασικός): δομική ή μη αναστρέψιμη βλάβη όρχεων ή υπόφυσης
- Λειτουργικός: χωρίς οργανική βλάβη, κυρίως συνέπεια συνοδών νοσημάτων — αντιμετωπίζεται πρώτα με τη βελτίωση της υποκείμενης πάθησης
- Στον δευτεροπαθή υπογοναδισμό μπορεί θεωρητικά να αποκατασταθεί και η τεστοστερόνη και η γονιμότητα· στον πρωτοπαθή εφαρμόζεται μόνο θεραπεία με τεστοστερόνη, η οποία καταστέλλει τη γονιμότητα
- Η ηλικία έναρξης καθορίζει την εικόνα: πριν την ήβη καθυστέρηση ήβης, μετά την ήβη ήπια συμπτώματα που συχνά συγχέονται με τη γήρανση
Συνοδά νοσήματα
- Παχυσαρκία: περισσότερο κοιλιακό λίπος, λιγότερη μυϊκή μάζα, λίπος στο ήπαρ και αθηροσκλήρωση
- Μεταβολικό σύνδρομο και διαβήτης τύπου 2: η θεραπεία μπορεί να βελτιώσει σάκχαρο και χοληστερόλη, χωρίς οριστικά στοιχεία
- Στυτική δυσλειτουργία: έως 70% στον διαβήτη· 30% των ανδρών με στυτική δυσλειτουργία έχουν και υπογοναδισμό
COVID-19 και τεστοστερόνη
- Η χαμηλή τεστοστερόνη συνδέεται συχνότερα με βαρύτερη πορεία της COVID-19 και μεγαλύτερο κίνδυνο νοσηλείας
- Χαμηλή τεστοστερόνη κατά την εισαγωγή στο νοσοκομείο συνδέθηκε με 4–5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο εισαγωγής σε ΜΕΘ ή θανάτου
- Δεν είναι σαφές αν η χαμηλή τεστοστερόνη προκαλεί τη βαρύτερη νόσο ή αποτελεί προσαρμοστική αντίδραση του οργανισμού
- Δεν υπάρχουν δεδομένα για θεραπεία με τεστοστερόνη στην οξεία φάση
- Μετά την ανάρρωση τα επίπεδα συχνά βελτιώνονται έως και 12 μήνες· συνιστάται παρακολούθηση για πιθανές επιπτώσεις στην τεστοστερόνη και στο σπέρμα
Συμπέρασμα
- Η σωστή ταξινόμηση καθορίζει τη θεραπεία και την προστασία της γονιμότητας
- Ανδρικός υπογοναδισμός: τι είναι και πότε χρειάζεται έλεγχος
- Υπογοναδισμός και συνοδά νοσήματα: παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο και διαβήτης
Πηγές
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.
